مقدمه؛ امنیت معاملات اقساطی و چکی در بازار امروز
خرید و فروش بهصورت اقساطی یا با مهلت پرداخت چندماهه، یکی از روشهای رایج برای رونق معاملات است. اما بزرگترین کابوس هر فروشندهای، مواجه شدن با چک برگشتی و وارد شدن به پروسههای طولانی دادگاه و مراجع قضایی است. با اجباری شدن چکهای صیادی بنفش، بانک مرکزی زیرساختی فراهم کرده تا بتوانید قبل از تحویل کالا، از میزان خوشحسابی خریدار مطمئن شوید.
قوانین سختگیرانه جدید ضدپولشویی و سیستمهای مسدودسازی حسابها بهطور مداوم بهروزرسانی میشوند. از آنجا که چتباطها به کدهای استعلام زنده و بخشنامههای جدید بانک مرکزی ایران دسترسی ندارند، در این مقاله تخصصی از مجله حراجیز، فرمول استعلام فوری خوشحسابی صادرکننده و روشهای قانونی کار با چک صیادی را بررسی میکنیم.
۱. رمزگشایی از رنگهای اعتبارسنجی صیاد (مهمترین کار قبل از دریافت چک)
هنگامی که خریدار به شما چک صیادی میدهد، شما میتوانید با وارد کردن شناسه صیادی ۱۶ رقمی لایحه چک در سامانه بانک مرکزی یا از طریق پیامک، وضعیت اعتباری و سابقه چکهای برگشتی او را به صورت یک **رنگ مشخص** استعلام کنید. قبل از واریز یا تحویل کالا، حتماً جدول زیر را ملاک قرار دهید:
| وضعیت رنگ استعلام | مفهوم حقوقی و میزان ریسک معامله |
|---|---|
| وضعیت سفید | صادرکننده چک هیچگونه سابقه چک برگشتی ندارد یا تمام آنها را رفع سوءاثر کرده است. (ریسک معامله: صفر) |
| وضعیت زرد | صادرکننده دارای ۱ فقره چک برگشتی یا حداکثر تعهد برگشتی تا سقف ۵ میلیون تومان است. (ریسک معامله: پایین) |
| وضعیت نارنجی | حساب فرد دارای ۲ الی ۴ فقره چک برگشتی یا حداکثر ۲۰ میلیون تومان تعهد رفعنشده است. (ریسک معامله: متوسط به بالا - احتیاط کنید) |
| وضعیت قرمز | فرد دارای ۵ الی ۱۰ فقره چک برگشتی یا بیش از ۵۰ میلیون تومان تعهد مالی رفعنشده است. (به هیچ وجه چک را قبول نکنید!) |
| وضعیت قهوهای | فرد دارای بیش از ۱۰ فقره چک برگشتی و مبالغ بسیار کلان است و حسابهای وی در آستانه توقیف قضایی قرار دارد. |
چطور در لحظه معامله استعلام بگیریم؟ کافی است شناسه ۱۶ رقمی صیادی روی چک را به سرشماره 701701 پیامک کنید. ظرف چند ثانیه، نام صادرکننده و رنگ وضعیت اعتباری او برای شما ارسال میشود.
۲. قانون جدید ثبت، تایید و انتقال چک صیادی (سه گام اجباری)
یکی از رایجترین اشتباهات در معاملات اقساطی این است که افراد چک فیزیکی را دریافت میکنند و به خانه میروند. طبق قانون جدید، چکی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، اعتبار قانونی ندارد و بانک آن را پاس یا برگشت نمیزند. مراحل زیر باید در همان لحظه معامله انجام شود:
- ثبت توسط صادرکننده (خریدار): خریدار باید وارد اپلیکیشن بانکی خود یا برنامههای معتبر پرداختی شده، شناسه ۱۶ رقمی چک، مبلغ دقیق، تاریخ سررسید و کد ملی دریافتکننده (فروشنده) را وارد و ثبت کند.
- تایید توسط دریافتکننده (فروشنده): شما به عنوان فروشنده، باید با خط تلفنی که به نام خودتان است وارد سامانه صیاد یا اپلیکیشن بانکی خود شوید، به بخش «تایید چک» بروید و مشخصات مندرج روی برگ چک را با دیتای داخل سامانه مطابقت دهید و دکمه تایید قرارداد را بزنید.
- انتقال چک (در صورت نیاز): اگر خواستید چک را به شخص ثالثی بابت خرید دیگری واگذار کنید، دیگر پشتنویسی دستی فایدهای ندارد؛ باید فرآیند «انتقال چک» را در سامانه صیاد به نام کد ملی شخص جدید ثبت کنید.
۳. اگر چک صیادی بنفش برگشت بخورد، چه اتفاقی میافتد؟ (قدرت قضایی جدید)
قانون جدید به شدت پشتوانهی چک را تقویت کرده است. اگر چکی برگشت بخورد، دارنده چک نیازی به فرآیندهای طولانی دادگاهی چندساله ندارد. مراحل اجرایی جدید به شرح زیر است:
- به محض ثبت برگشت چک در بانک، ظرف **۲۴ ساعت** تمام حسابهای بانکی صادرکننده چک در سراسر کشور به میزان مبلغ کسر شده، به صورت خودکار مسدود و قفل میشود.
- فرد برگشتزننده میتواند مستقیم به «دوایر اجرای احکام دادگاه» مراجعه کند و دادگاه بدون تشکیل جلسه دادرسی، ظرف یک هفته اجراییه توقیف اموال مالک (شامل خودرو، ملک و حسابها) را صادر میکند.
- صادرکننده چک برگشتی دیگر حق افتتاح حساب جدید، دریافت وام، صدور چک جدید و حتی تمدید کارت بانکی را در هیچ بانکی نخواهد داشت.
نتیجهگیری برای کاربران بازار آنلاین
زیرساخت جدید چک صیادی، ریسک خرید و فروشهای بزرگ را بسیار کاهش داده است؛ مشروط بر اینکه اصول کار با سامانه را بلد باشید، گول ظاهر یا ادعای خریدار را نخورید و حتماً استعلام پیامکی یا اپلیکیشنی رنگ سفید را قبل از امضای مبایعهنامه یا تحویل کالا دریافت کنید.
قصد خرید یا فروش اقساطی و بیواسطه را دارید؟
حالا که با قوانین چک صیادی و روشهای استعلام فوری خوشحسابی آشنا شدید، با خیال راحت تجارت خود را گسترش دهید. اگر فروشنده یا تامینکننده کالا هستید و شرایط فروش اقساطی، تعویضی یا همکاری دارید، یا اگر خریدار با چک صیادی معتبر و رتبه سفید هستید، همین حالا آگهیهای خود را در دستهبندیهای مختلف پلتفرم حراجیز ثبت کنید تا بدون واسطه دلالان، با بهترین شرایط معامله کنید.